Historie aardgas

We gaan een stuk terug in de tijd, een heel lange tijd zeg maar ongeveer 300 miljoen jaar. Middelstum, heel Nederland, Duitsland en de Noordzee  hadden toen een tropisch klimaat. Er was een weelderige plantengroei in een nat moerasachtige omgeving.  Er vormde zich een enorm veengebied. Dit duurde een aantal miljoenen jaren. Mede door een dalende bodem vormde zich een dik veenpakket van uiteindelijk wel duizend meter dik!. Dit is de oorsprong van het gas dat zich onder onze omgeving bevindt. Grootschalige geologische bewegingen in de ondergrond hebben dit veenpakket diep begraven. Door de hoge druk en temperatuur, werd het veen samengedrukt en omgezet tot steenkool. Overal onder Nederland, dus ook onder ons ligt dit steenkool pakket. Onder ons gebied op een diepte van ongeveer 3500 meter.

Door klimaatveranderingen bracht de zee zout en de woestijn zand. Het land bleef maar dalen, en in de volgende miljoenen jaren kwamen er allerlei aardlagen op het zout te liggen.  De druk in de onderliggende veen/koollagen nam verder toe evenals de temperatuur. Bij de omzetting van  veen naar steenkool kwamen enorme hoeveelheden gas vrij, die langzaam naar boven stroomde in de ruimte tussen de woestijnzandkorrels, wat inmiddels zandsteen is geworden. Het zout fungeerde als afsluitende deksel, waardoor het gas niet meer kon ontsnappen. Het gas zat opgesloten onder het zout, en zou er miljoenen jaren blijven totdat iemand op het idee kwam om er een gat in te prikken, en het gas af te tappen.

In de loop van de jaren, waarbij de bodem ook af en toe omhoog kwam, maar meestal bleef dalen, is het zandsteen met daarin het gas naar een diepte van ca. 3 000 meter naar beneden gezakt.  Het lijkt een enorme diepte en een flinke bodemdaling, maar de snelheid waarmee het zakte was laag. Gemiddeld daalde de bodem met 1 mm per 1 jaar.  Daarbij kun je je voorstellen dat de druk van het gas in de ondergrond enorm is.

Het gaat allemaal echter niet zo vloeiend zoals het lijkt. In al die miljoenen jaren zijn er in de ondergrond allerlei breuken ontstaan. Het veen, het zand en de klei dat afgezet was, werd harde steen, dat alleen maar kan breken en scheuren. Het zout echter werd stroperig, en ging als het ware vloeien. Door de druk zijn er tal van zoutkussens of koepels ontstaan die de ondergrond erg complex maken en die allerlei breuksystemen tot gevolg hebben.

Bij het winnen van het gas uit de zandsteenlagen van het woestijnzand, neemt de druk af (je prikt als het ware een ballon leeg). Hierdoor zakken de bovenliggende lagen iets naar beneden (de bodemdaling door gaswinning):  Middelstum b.v. zal hierdoor ongeveer 40 cm dalen). Maar dit gaat ook niet geleidelijk en vloeiend. Door de complexe structuur kunnen inzakkingen in de ondergrond langs oude breuken verlopen, die aan het aardoppervlak aardbevingen kunnen veroorzaken. Deskundigen hebben gezegd op basis van statistische grondslag dat, omdat er in de afgelopen 10 jaar geen sterkere aardbevingen dan 3.5 hebben voorgedaan, de sterkste beving die in de toekomst zal optreden 3.9 zal zijn. Wij hebben hierover zo onze twijfels. 

Historie Klankbordgroep

Naar aanleiding van twee info-avonden in Middelstum zijn in dec. 2004 contacten gelegd met Frits van den Berg en Theo Jurriëns van de Rijks Universiteit Groningen. De slogan “Niet zeuren we meten zelf onze scheuren” is de basis voor de groep die scheurmeters plaats bij ong. 20 inwoners, om en nabij Middelstum.

Jan Veenstra is de coördinator van deze groep die regelmatig foto’s maakt van de scheuren. 

De oprichtingsvergadering van de werkgroep die zich uiteindelijk Klankbord Bodembeweging zal gaan noemen vindt plaats op 15 januari 2007 in Loppersum in het gemeentehuis.

Burgemeester Rodenboog biedt dan aan de coördinatie te verzorgen tussen ons en de provincie. 

Leden Klankbord

Dit zijn: Jan Veenstra, afgevaardigde van Toornwerd, Marko Datema van de Ver. Gron. Dorpen, Toni van Batenburg (Huizinge), Koos de Vries (Westerwijtwerd), Hilda Groeneveld (Middelstum)) en: Jelle van der Knoop (Stedum). Samen vormen we het Klankbord Bodembeweging. Het woord klankbord wil zeggen dat  we een klankbord zijn van de bewoners zijn, niet van de NAM of de overheid. Wij treden ook niet op als contactpersoon tussen de bevolking en de instanties. Wat we wel willen is om ervoor te zorgen dat bepaalde zaken goed geregeld worden. 

Het doel van het Klankbord

De klankbordgroep wil in eerste instantie verbetering t.a.v. onder andere de volgende punten:

1. de schadeafhandeling
2. de informatie richting bewoners

We willen ook graag dat de provincie zorg draagt voor een loket, waar mensen met hun vragen terecht kunnen.

Maar daarmee zijn we er natuurlijk niet. Er zijn zo veel zaken die te maken hebben met de gaswinning, bijvoorbeeld: de ecologische gevolgen, zoals de visstand, de eventuele mogelijkheden voor opslag van b.v. CO2, het zakken van de zeedijken, enz. 

Welke partijen spelen een rol?

De NAM (Nederlandse Aardolie Maatschappij, ontstaan vanuit Shell en Esso) heeft de provincie in 1984 een zak geld gegeven ( €295 miljoen) om de gevolgen door bodemdaling zo klein mogelijk te houden. De Provinciale Commissie Bodemdaling is geboren. Deze commissie zorgt voor schadevergoeding veroorzaakt door het dalen van het waterpeil i.v.m. de bodemdaling. Tot aan 2008 is aan onderzoek en maatregelen €177 miljoen uitgegeven. Dat is dus al 60%. En dat terwijl we niet weten wat ons allemaal nog te wachten staat.

Daarnaast bestaat de TCBB: de Technische Commissie BodemBeweging, welke zetelt in Den Haag en door wie je een second opinion kunt laten doen. Als dan ook de TCBB de klacht afwijst blijft de rechter bij grote conflicten de enige waar je een beroep op kunt doen.

Er is op dit gebied nog weinig wetgeving. 

Wat hebben we tot nu toe gedaan en waar willen we heen?

We zijn gesprek gegaan met de gemeente en de provincie.

Eerst hebben we de vragen die onder de bevolking leven op papier gezet, zoals:

-moeten we ons zorgen maken over de toekomst?

-kunnen we ooit nog een zwaardere beving verwachten?

-hoe zit het met het grondwaterpeil door de bodemdaling?

-neemt het aantal bevingen toe? 

Al deze vragen zijn aan de provincie overlegd.

Uiteindelijk stemde de Provincie in met nieuw onderzoek. In dit onderzoek wordt bekeken of we ons zorgen moeten maken: of er eigenlijk wel voldoende kennis is over de effecten van de gaswinning.

TNO-Deltares doet dit onderzoek en is bijna klaar.

Het onderzoek wordt begeleid door een stuurgroep. Hierin zitten ook de KNMI, de Cie Bodemdaling, de waterschappen, de TCBB, De Provincie en Burgemeester Rodenboog.

Uit het onderzoek kunnen vragen komen die weer tot nieuw onderzoek leiden. 

Wij als Klankbordgroep mogen aanzitten, meekijken en commentaar leveren. Op zichzelf is dit een goede zaak en wij zullen er in ieder geval boven op blijven zitten.

Maar hoe goed dit onderzoek ook is, het zal nooit afdoende antwoord kunnen geven over kwesties als schadevergoeding en onzekerheid over de bevingen en de bodemdaling. Daar zijn we van overtuigd. 

Daarom vinden we dat wij als bewoners, in het bijzonder die in deze streek wonen, waar de meeste bevingen zijn, zich moeten organiseren. Wij stellen dan ook voor een vereniging op te richten, die de belangen van de Groninger bevolking zal behartigen.

De werknaam voor de vereniging is G4. Dat is kort voor: